تبلیغات
نبض قلم - آموزش وزن و عروض ۱۰
 
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : مریم نوری دره چی
جستجو

آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
نبض قلم






            بخش دهم


     وزن عروضی به زبان ساده

 قاعده ی سه - اختیارهای شاعری:

اختیارات وزنی شاعری

اختیارات وزنی: اختیارات وزنی برخلاف اختیارات زبانی که تنها به نوع تلفظ بستگی داشت، باعث تغییرات کوچکی در وزن می گردد 
اختیارهای زبانی تنها تسهیلاتی در تلفظ برای شاعر فراهم می آورد تا به ضرورت وزن از آن بهره بگیرد.بی آن كه موجب تغییری در وزن شود. اما اختیارهای وزنی امكان تغییرات كوچكی در وزن را به شاعر می دهد. تغییراتی كه گوش فارسی زبانان آن را عیب نمی شمارد.

اختیارهای وزنی بر چهار گونه است:

١-  بلند بودن هجای پایان مصراع: آخرین هجای هر مصراعی بلند است اما شاعر می تواند به جای آن هجای كشیده یا كوتاه بیاورد. هجای پایان مصراع را همیشه باعلامت هجای بلند نشان می دهیم.
سرو را مانی و لیكن سرو را رفتار نه / ماه را مانی و لیكن ماه را گفتار نیست
گر دلم از شوق تو دیوانه شد عیبش مكن / بدر بی نقصان و زر بی عیب و گل بی خار نیست


در این جا آخرین هجا در مصراع نخست كوتاه است و در مصراع های دوم و چهارم كشیده است بی آن كه موجب كم ترین اختلالی در وزن شده باشد. پس باید به خاطر بسپاریم كه در پایان مصراع فرقی میان هجای كشیده و كوتاه یا بلند نیست و همه بلند به شمار می آیند. امروزه هیچ یك از شاعران فرقی میان این سه نوع هجا نمی گذارد و همه را بلند به شمار می آورند، اما در عروض سنتی به غلط میان هجای كشیده و بلند در پایان مصراع فرق گذاشته اند

٢- بعضی از اوزان با "فعلاتن" آغاز می شوند. شاعر هجای اول را در آغاز مصراع می تواند بلند به شمار آورد. یعنی به جای "فعلاتن" با بلند تبدیل كردن هجای آغاز مصراع آن را به "فاعلاتن" تبدیل نماید.
یعنی اگر شعری با فعلاتن شروع شود مانند فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن و یا فعلاتن مفاعلن فعلن می توان در رکن اول و "تنها در رکن اول" بجای فعلاتن از فاعلاتن استفاده کرد یعنی در رکن اول،بجای هجای کوتاه اول از هجای بلند استفاده کرد اما عکس این قضیه درست نیست.

این اختیار وزنی بسیار رایج است، حتی ممکن است در تمام مصراع  اول شعر نیز صورت بگیرد

ای نسیم سحر آرامگه یار کجاست

فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن

مشاهده می شود در رکن اول بجای فعلاتن از فاعلاتن استفاده شده


۳- شاعر می تواند به جای دو هجای كوتاه میان مصراع، یك هجای بلند بیاورد. این عمل بیش تر در دو هجای كوتاه ماقبل آخر مصراع صورت می گیرد. یعنی شاعر به جای "فَعَلن" با تبدیل دو هجای كوتاه اول به یک هجای بلند، آن را به "فع لن" تبدیل می نماید.
عکس این مورد صحیح نمی‌باشد . این اختیار که در اصطلاح به آن «تسکین» می‌گویند، جز در آغاز مصراع( مگر به ندرت) در همه جا قابل اعمال است.

معمولا در وزن هایی که به “فَعَلن” ختم می شوند به چشم می خورد. مانند:

هرکه آمد به جهان نقش خرابی دارد   (دا / رد)

در خرابات بگویید که هشیار کجاست  ( ر/ ک/ جاست)

که مصرع اول به “فع لن” و مصرع دوم به “فَعَلن” ختم شده است


٤- قلب : شاعر به ضرورت وزن می تواند یك هجای بلند و یك هجای كوتاه كنار هم را جا به جا كند. این اختیار شاعری به ندرت اتفاق می افتد و آن هم در "مُفتَعِلُن" و "مفاعِلُن" رخ می دهد.
یعنی اینکه گاهی در شعر جای یک هجای کوتاه با هجای بلند کنار آن عوض خواهد شد. البته این اختیار بسیار کم کاربرد است و به وفور قاعده تسکین نیست و همانطور که عرض شد معمولا تنها بین “مفتعلن و مفاعلن” اتفاق می افتد


برای یادگیری این مطالب کانال مارا دنبال کنید






نوع مطلب : آموزش وزن و عروض، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط : کانال اشعار مریم نوری در تلگرام،


دوشنبه 7 تیر 1395 :: نویسنده : مریم نوری دره چی
نظرات ()
چهارشنبه 9 اسفند 1396 07:49 ق.ظ
سلام! من واقعا خیلی خوشتون میاد به اشتراک بگذارید
در مورد پست خود را در AOL بیشتر در مورد AOL لمس کنید؟ من به یک متخصص در این زمینه نیاز دارم تا مشکلم را حل کنم.
ممکن است که تو هستی انتظار کشیدن برای دیدن تو.
پنجشنبه 16 آذر 1396 08:12 ب.ظ
If you wish for to improve your know-how simply keep visiting this site and be updated with the latest information posted here.
دوشنبه 7 تیر 1395 09:34 ق.ظ
سلام

وبلاگ خیلی زیبایی داری!

به منم سر بزن!

منتظرم!


مریم نوری دره چی
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر