تبلیغات
نبض قلم - آموزش وزن و عروض ۶
 
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : مریم نوری دره چی
جستجو

آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
نبض قلم






            بخش ششم


     وزن عروضی به زبان ساده

تقسیم بندی ارکان عروضی بر حسب جای آن ها در مصراع:

الف - ارکانی، که در آغاز، میان و پایان مصراع می آیند:

١-  فاعلاتن     __ U __ __
٢-  فاعلن        __ U __
۳-  مفاعیلن  U __ __ __  
٤- فعولن         U __ __  
۵- مستفعلن    __ __ U __  
٦- مفعولن      __ __ __ 
۷- فَعَلاتن      U U __ __  
٨-  فَعَلن       U U __  
٩- مَفاعلن       U __ U __
١٠- مفتعلن     __ U U __

ب - ارکان غیر پایانی که در پایان مصراع قرار نمی گیرند:

١- فاعلاتُ      __ U __ U 
٢- فَعَلاتُ         U __ U U
۳- مَفاعیلُ       U __ __ U  
٤-  مُستفعِلُ  __ __ U U 
۵- مَفعولُ       __ __ U 
٦- مَفاعِلُ        U U __ U

ج - ارکان پایانی که فقط در پایان مصراع می آیند: 

١- فَعَل     U __ 
٢-  فَع     __ 


آرایش ارکان عروضی گوناگون در کنار یکدیگر،  "وزن ها" یا "بحرهای عروضی" را ایجاد می کند (که در دنباله ی این بحث به تفصیل  معرفی خواهند شد). مثلا این مصراع شعر حافظ :
« که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل ها»
 دارای وزن "مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن" است که از تکرار رکن  "مفاعیلن" ایجاد شده است. 

مثال های زیر از جمله وزن های پرکاربرد شعر کلاسیک فارسی هستند:

• فـَعـولـُن فـَعـولـُن فـَعـولـُن فَعَل (وزن حماسی شاهنامه ) :
کنون گر به دریا چو ماهی شوی / و یا همچو شب در سیاهی شوی

• مـَفاعیلـُن مـَفاعیلـُن مـَفاعیلـُن مـَفاعیلـُن :
سحر با باد می گفتم حدیث آرزومندی / خطاب آمد که واثق شو به الطاف خداوندی

• مـَفاعیلـُن‏ مـَفاعیلـُن ‏فـَعولُن (وزن دوبیتی و فرهاد و شیرین از نظامی):
بگفتا جان‏فروشی از ادب نیست / بگفت از عشق‏بازان این عجب نیست

• فاعـِلاتـُن فاعـِلاتـُن فاعـِلاتـُن فاعـِلـُن :
بر نیامد از تمنای لبت کامم هنوز / بر امید جام لعلت دردی ‏آشامم هنوز


پس برای پیدا کردن وزن یک شعر باید نکته ها ی ۸ گانه زیر را مورد توجه قرار داد:
۱ــ درست خواندن شعر و درست نوشتن آن به خط عروضی
۲ ــ جدا کردن هریک از هجاها با خط عمودی
۳ ــ حذف ن بعد از مصوت بلند در یک هجا
۴ ــ علامت گذاری هریک از هجا ها زیر آن اعم از کوتاه و بلند و کشیده
۵ ــ تقسیم هجاهای هر مصرع به اجزای ۴تا۴تا / ۳تا ۳تا  / ۴ تا ۳ تا بطوریکه در صورت درست بودن ، وزن به صورت تکراری یا متناوب در آید
۶ ــ نوشتن ارکان عروضی معادل اجزا در زیر آنها
۷ ــ اختیارات شاعری
۸ ــ نام اوزان پرکاربرد

نکته :
** مورد ۷و ۸ را در بخشهای بعدی توضیح خواهیم داد

چگونگی تقطیع شعر به ارکان

برای تقطیع شعر به ارکان ابتدا انرا تقطیع هجایی میکنیم سپس هجاها را بصورتی که نظم آنها مشخص باشند با خط عمودی پر رنگتری به اجزای ۴ یا ۳ هجایی تقسیم می نماییم. آنگاه به ارکان مراجعه می کنیم تا ببینیم هریک از این اجزای ۴ یا ۳ هجایی با چه رکنی مطابقت دارد. آنها را انتخاب کرده و زیر اجزا می نویسیم اگر اخر مصرع یک یا دو هجا اضافه بماند رکن پایانی معادل هرکدام یعنی فعل، فع لن ، و فع را زیر انها میگذاریم.
مثال:
خدایا به خواری مران از دَرَم

خ/دا/یا/ به/ خوا/ری/ م/را/ از /دَ/رَم
هجاها:U/ــ/ــ/U/ــ/ــ/U/ ــ/ــ/U/ ــ 
ارکان:Uــ ــ/Uــ ــ/Uــ ــ/U ــ 
فعولن/فعولن/فعولن/فَعَل

به تو حاصلی ندارد غم روزگار گفتن

بِ/تُ/حا/ص/لی/ن/دا/رد/ غ/م/ رو/ز/گا/ر/گف/تن
هجاها:U/U/ــ/U/ــ/U/ــ/ــU/U/ــ/U/ــ/U/ــ/ ــ
ارکان:UUــU/ــUــ ــ/UUــU/ــUــ ــ
فعلاتُ/فاعلاتن/فعلاتُ/فاعلاتن

ماه فرو ماند از جمال محمد(ص)

ما/ه/فُ/رو/ما/نَ/دَز/ج/ما/ل/م/حم/مد
هجاها: ــ/U/U/ــ/ــ/U/ــ/U/ــ/U/U/ــ/ــ
ارکان: ــUUــ/ــUــU/ــUUــ/ــ
مفتعلن/فاعلاتُ/مفتعلن/فع

با دیدن مثال بالا متوجه میشویم که حتما نباید هر چهار رکن مشابه هم باشند گاهی دو به دو و گاهی فقط دوتا از چهار رکن مشابه هم هستند
ودر کل میگوییم حداقل باید دو رکن مشابه برای صحت وزن نیاز است....






نوع مطلب : آموزش وزن و عروض، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط : کانال اشعار مریم نوری در تلگرام،


دوشنبه 20 اردیبهشت 1395 :: نویسنده : مریم نوری دره چی
نظرات ()
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر